|
Sinds 2003 is ook het
decreet integraal waterbeleid van kracht. Dat decreet stelt een
bescherming, verbetering en herstel van de watersystemen tegen 2015
in het vooruitzicht. Het beleid wordt opgedeeld per stroomgebied,
per bekken en per deelbekken. In november 2006 is het ontwerp
bekkenbeheerplan Gentse Kanalen afgewerkt. Ook het
deelbekkenbeheerplan voor de Poekebeek is van 22
november 2006 tot 22 mei 2007
in openbaar
onderzoek gegaan. Het bouwt voort op de studies die de voorgaande
jaren rond de Poekebeek zijn verricht en op de realisaties die op
het terrein in gang zijn gezet.
Troeven van de Poekebeek
en haar omgeving
-
De Poekebeek doorloopt
verschillende geografische streken: het zacht golvende
(zand)leemplateau van Tielt, dat tot zandlemig binnen-Vlaanderen
behoort en de laagvlakte van de Noord-Vlaamse Zandstreek met zijn
opvallende afwisseling van kouters en vochtige depressies. De
waterader
heeft een belangrijke rol gespeeld als natuurlijke toegangsweg om de
regio’s te betreden, te ontginnen en te gaan bewonen.
-
Door het grote verval
stroomt het water in de Poekebeek - zeker bij regen - vrij snel en
is de vallei vrij diep ingesneden en relatief smal. Dit contrasteert
met de Oude Kale, haar vroegere stroomafwaartse verlengde, die we
een ‘luie’, traag stromende beek mogen noemen en die een veel
bredere, aangeslibde vallei heeft.
-
Waardevolle
structuurkenmerken vinden we op de middenloop van de Poekebeek
(behalve in het park van het kasteel van Poeke) en op de benedenloop
van de Wantebeek.
-
Biologisch waardevolle
gebieden (natte graslanden, graslanden met kleine
landschapselementen en bosjes of struwelen) liggen voornamelijk
langs de zijbeken en de bovenstroomse delen van de Poekebeek. Het
best bekend zijn de
Vorte Bossen langs de Wantebeek (Ruiselede), het Slangebos
(Ruiselede), het Schoonbergbos en de eendenkooi (Aalter), het park
van het kasteel van Poeke (Aalter), de Molenmeersen (Aalter), de Breemeersen
(Aalter, Nevele) en de bossen van het Veldeken langs de
Neerschuurbeek (Nevele). Al deze gebieden vormen een natuurlijke
verbinding of corridor binnen een uitgesproken landbouwgebied.
-
Meerdere delen van de
vallei van de Poekebeek spelen een natuurlijke rol in de
waterberging en verhinderen op die manier overstromingen in bebouwde
zones langs de beek.
-
In recreatief opzicht is
de Poekebeek goed bekend bij hengelaars. In de dorpskom van Nevele
ligt een wandelpad langs de gekanaliseerde Poekebeek; op één plaats
loopt het pad ook langs een bewaard gebleven oude meander. Meerdere
fietsroutes verkennen het afwisselende landschap en de historische
gebouwen langs de Poekebeek. Bekend zijn: de Poekebeekroute en de
Nevellandroute van Toerisme Oost-Vlaanderen en de fietsroute langs
de Poekebeek, opgenomen in de streekgids Meetjesland.
Verder herstel mogelijk
Met de recente
initiatieven zijn op het terrein voorzichtige stappen gezet naar een
ecologisch herstel van de Poekebeek. Ze zijn allerminst een
eindpunt. Rond de beek zijn diverse milieuverenigingen actief: De
Torenvalk vzw (Tielt), Natuurpunt Aalter en Natuurpunt De
Ratel-Nevele. Gezamenlijk pleiten wij voor de volgende
herstelmaatregelen voor de Poekebeek, de zijbeken en hun valleien:
de verdere sanering van
huishoudelijk afvalwater
De waterkwaliteit van de
Poekebeek is al verbeterd dank zij de zuivering van huishoudelijk
afvalwater. Toch lozen een aantal dorpskernen en verspreide woningen
in het landelijk gebied nog altijd in de Poekebeek. Gemeentelijke
projecten voor gegroepeerde kleinschalige waterzuivering en
subsidies voor de aanleg van individuele behandelingsinstallaties
voor afvalwater (IBA’s) zijn hier de boodschap. Ook zijn technische
oplossingen nodig om piekvervuiling door de werking van overstorten
te beperken.
de verdere ontwikkeling
van natuurkernen
Via de gemeentelijke
natuurontwikkelingsplannen kunnen de biologisch waardevolle gebieden
langs de Poekebeek en de zijwaterlopen beter worden beheerd.
Mogelijkheden zijn onder andere het in de praktijk brengen van het
beheersplan voor het kasteeldomein van Poeke, de aankoop van
waardevolle percelen in de Breemeersen, de aankoop van oeverzones en
de beplanting ervan. Ook de gemeenten dienen de aankoop te
subsidiëren, naast de mogelijkheden van de Vlaamse overheid en de
provincies. Natuurlijk kunnen de overheden ook zelf terreinen
aankopen.
opnieuw zorgen voor
houtkanten, knotwilgen en poelen in de vallei
In de valleigebieden
verdwenen de voorbije jaren heel wat kleine landschapselementen.
Herstel hiervan is gewenst. De bestaande subsidiereglementen (Vlaams
Gewest, provincie, gemeenten) dienen op elkaar afgestemd.
populierenbosjes
omvormen tot meer natuurlijke valleibosjes
Langs de Poekebeek en
haar zijwaterlopen liggen heel wat bossen, waarin vaak populieren
zijn aangeplant. De economische en de ecologische betekenis van de
aanplanten is uiterst beperkt. Meer natuurlijke bostypes met es, els
en olm zijn dus gewenst. In de Vorte Bossen en het kasteel-domein
van Poeke is dit reeds gedeeltelijk gerealiseerd.
rechtgetrokken delen van
de beek opnieuw doen kronkelen
Een aantal trajecten
zoals de Poekebeek stroomafwaarts de Vaarzeelbrug komen prioritair
in aanmerking voor hermeandering. Zowel een volledige natuurlijke
hermeandering en/of de aansluiting van nog bestaande oude armen van
de beek behoort hierbij tot de mogelijkheden.
net naast de waterlopen
akkers omvormen tot weiland
De laatste jaren zijn
meer en meer graslanden gescheurd en omgevormd tot (maïs)akkers. Dit
is niet alleen landschappelijk ongewenst maar zorgt ook voor een
hogere mestdruk, een hoger gebruik van pesticiden (in
drinkwatergebied), een verdere drainering van de vallei en een
verhoogde erosie. Ook kleine landschapselementen verdwijnen veel
sneller in akkerlandgebieden. Daarom pleiten we ervoor om in de
vallei en zeker net naast de waterlopen het behoud en/of herstel van
graslandgebruik op te leggen via ruimtelijke uitvoeringsplannen.
bufferzones langs de
waterlopen voorzien
Een verdere sanering van
de Poekebeek is gewenst om de drinkwaterwinning waar te maken. De
aanleg van oeverzones biedt hierbij vele mogelijkheden: als buffer
tegen meststoffen en pesticiden, als ecologische verbindingsstrook
en als zone voor herstel van de structuurkwaliteit van de
waterlopen. Dergelijke bufferzones zijn voor het hele stroomgebied
zinvol, maar prioritair voor de Neerschuurbeek, de Poekebeek
stroomafwaarts de Vaarzeelbrug en de omgeving van de bron van de
Poekebeek, …
de afvoer van het water
vertragen
Door uitdiepen en
rechttrekken van de Poekebeek en haar zijlopen wordt het water
versneld afgevoerd. Bij hevige neerslag leidt dat tot wateroverlast
in de buurt van de bebouwing. Voor de graslanden en bossen werkt het
verdroging in de hand. Een vertraagde afvoer is voor het volledige
bekken gewenst maar vooral stroomopwaarts belangrijk. Dit kan lokaal
via actief peilbeheer. Mogelijkheden hiervoor zijn er ter hoogte van
het kasteeldomein van Poeke en stroomopwaarts ervan en ook langs de
Wantebeek in de omgeving van de Slangebossen en de Vorte Bossen.
de barrières voor
vismigratie wegwerken
Onderzoek wijst uit dat
er veel potenties zijn voor diverse zeldzame vissoorten (bermpje,
grondel,…) in het stroombekken van de Poekebeek. De
migratieknelpunten dienen dus daadwerkelijk geremedieerd; de aanleg
van een vistrap aan de monding van de Poekebeek in het
Schipdonkkanaal is een dringende prioriteit.
duurzame landbouw
stimuleren
De mogelijkheden voor
het stimuleren van duurzame landbouw dienen maximaal benut.
Vrijwillige beheerovereenkomsten voor weidevogels en botanisch
graslandherstel zijn hierbij aangewezen. De mogelijkheden via de
Vlaamse overheid dienen aangevuld met stimulansen van gemeente en
provincie, in de mate dat de Europese reglementering dat toelaat. In
het kasteeldomein van Poeke pleiten we voor verplichte
beheerovereenkomsten met de uitbaters. De gemeente Aalter heeft
hiertoe via het beheerplan alle mogelijkheden.
de verdere uitbouw van
de recreatieve mogelijkheden
De verdere uitbouw van
de recreatieve voorzieningen langs de Poekebeek en de zijbeken is
gewenst, onder meer langs oude voet- en buurtwegtracés. Een verder
ecologisch en landschappelijk herstel zal de aantrekkelijkheid voor
recreatie en toerisme enkel doen toenemen.
Besluit
Om het herstel van de
Poekebeek te realiseren is een actieve samenwerking tussen de
verschillende overheden belangrijk. Zowel Vlaamse overheid,
provincies als gemeentebesturen hebben hierbij een belangrijke rol
te vervullen. Alle maatregelen zullen hun beslag moeten krijgen in
het bekkenbeheerplan Gentse Kanalen en in het deelbekkenbeheerplan
Poekebeek dat momenteel definitief vormt krijgt. Wij roepen alle
betrokkenen op om daadwerkelijk aan het verdiende duurzame herstel
van de Poekebeek mee te werken.
Geert Bogaert
|